معدن ها، مرجع اطلاع رسانی و معاملات معدن با هدف شناسایی وارائه فرصتهای سرمایه گذاری ناب و تمرکز بر شفاف سازی فضای معاملاتی معادن کشور، نسبت به کشف و پیشنهاد پتانسیل های موجود پا به عرصه حضور نهاد.

اخبار و مقالات
سهم چشمگیر صنعت فولاد در تولید ناخالص داخلی کشورها

در تکاپوی جـذب سرمایه

 

گروه معدن: صنعت فولاد ایران تولید ۵۵ میلیون تن فولاد را برای افق ۱۴۰۴ هدف‌گذاری کرده است، اما تحقق این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری و ایجاد زیرساخت‌های لازم است. این در حالی است که فولاد در GDP کشورها سهم چشمگیری داشته و نقش این صنعت به عنوان زمینه‌ساز رشد، غیرقابل انکار بوده است.

جایگاه فولاد در اقتصاد
رئیس هیات عامل ایمیدرو درباره جایگاه صنعت فولاد در اقتصاد ایران اظهار کرد: نقشی که صنعت فولاد در توسعه کشورها دارد و نقش و جایگاهی که این صنعت در حوزه معدن و صنایع معدنی به خود اختصاص داده است؛ بسیار مهم است. بر این اساس، اگر به آمار جهانی نگاهی بیندازید، متوجه می‌شوید در تجارت بین‌المللی، از ۲ هزار میلیارد دلار مبادله تجاری انجام شده در سال ۲۰۱۶ میلادی(۱۳۹۶ خورشیدی) در حوزه معدن و صنایع معدنی، ۴۳ درصد در حوزه فولاد بوده است؛ رقمی که نشان‌دهنده جایگاه مهم فولاد در صنایع معدنی دنیاست. به گزارش معدن ۲۴، مهدی کرباسیان افزود: از سوی دیگر، بخش فولاد در GDP کشورها سهم چشمگیری داشته و نقش این صنعت به عنوان زمینه‌ساز رشد، غیرقابل انکار بوده است. بنابراین بخش بسیار مهمی است که باید توجه ویژه‌ای به آن کرد. به پیروی از جهان، در ایران هم این صنعت جایگاه ویژه‌ای دارد. به گفته وی، در کشور ما بخش معدن و صنایع معدنی، با داشتن سهم ۵ تا ۶ درصدی در GDP کشور یا تولید ناخالص داخلی دارای سهم ارزشی بالایی است و ۲۲ درصد صادرات در حوزه معدن و صنایع معدنی رقم خورده که این آمار در ۹ ماه سال ۹۶ به‌دست آمده است؛ ضمن اینکه در ۹ماه گذشته، ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار تن در فولاد و زنجیره فولادی، صادرات داشتیم که از نظر وزنی، رشد ۲۳درصدی و از نظر ارزشی، رشد ۳درصدی را نشان می‌دهد. این موضوع بیانگر نقش مهم فولاد در اقتصاد و صنعت کشور است.در عین حال، به این نکته هم توجه کنید که به احتمال فراوان، امسال به تولید نزدیک به ۲۰ میلیون تن فولاد خواهیم رسید. این رقم نشان‌دهنده وضعیت مناسب این صنعت در کشور است و این شرایط مناسب نیز به دلیل برقراری توازن در زنجیره فولاد رخ داده است یعنی ما توانستیم کارخانه‌های کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی را به بهره‌برداری برسانیم که همه این موارد، پیش‌زمینه‌های تولید فولاد خام است. خوشبختانه ظرفیت فولاد ما که حدود ۲۱ تا ۲۲ میلیون تن در ابتدای دولت یازدهم بود؛ اکنون به رقم ۳۲ میلیون تن رسیده که پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۰۴، این رقم به مرز هدف ۵۵ میلیون تنی برسد.به گزارش صمت، اقدامات سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران(ایمیدرو)‌ در حوزه اکتشافات باعث شد کشور به هدف تولید ۵۵ میلیون تن بیش از گذشته نزدیک شود. در واقع اکتشاف در ۲۵۰هزار کیلومتر مربع از کشور باعث شد ذخایر جدیدی به کشور اضافه شود و طرح‌های جدیدی به ویژه در منطقه سنگان که عسلویه معدنی کشور است در حوزه کنسانتره و گندله‌سازی اجرایی شد.کرباسیان درباره هدف‌گذاری تولید ۵۵ میلیون تن در افق ۱۴۰۴، افزود: از نظر ما این هدف، دست‌یافتنی است. در سال ۱۳۹۲ که بحث ۵۵ میلیون تن تولید را مطرح کردیم، بسیاری از کارشناسان، این هدف را غیرقابل دستیابی می‌دانستند؛ در حالی که این رقم محقق شده است.وی در ادامه بیان کرد: همه فعالان حوزه معدن و صنایع معدنی به‌ویژه فولادی‌ها جملگی بر این باورند که یکی از چالش‌های اصلی صنعت فولاد، طولانی شدن رکود در بخش مسکن است. با رکود کنونی بازار مسکن و برخی از محصولات تولیدی که نیاز به فولاد دارند، ما هنوز در بالاترین ظرفیت مصرف خود قرار نگرفته‌ایم؛ در غیر این صورت می‌توانستیم شاهد تولید بیشتر باشیم. در این میان باید بپذیریم که یکی از ظرفیت‌های بسیار خوبی که در حوزه فولاد و مصرف آن وجود دارد، بحث فولاد ساختمانی است.کرباسیان افزود: در فولاد ساختمانی که در آن بیشتر فولادهای طولی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به دلیل برطرف نشدن رکود در بازار ساخت‌وساز مسکن، هنوز مصرف به سطوح بالایی نرسیده است؛ از این‌رو ظرفیت واحدهای تولیدی میلگرد و حوزه‌های مشابه حدود ۵۰ درصد بوده است. این در حالی است که اگر این رکود به پایان برسد و بازار به حالت عادی برگردد، می‌توانیم شاهد عملکرد بسیار بهتر زنجیره فولاد باشیم.


به گفته وی، البته در چند سال گذشته، این مشکل بسیار کمتر شده؛ به طوری که ما توانسته‌ایم در آهن اسفنجی، ظرفیت تولید را به ۲۷/۶ میلیون تن، در گندله به ۴۲ میلیون تن و در کنسانتره به ۴۷ میلیون تن برسانیم؛ موضوعی که نشان‌دهنده نزدیکی ما به توازن در زنجیره فولاد است. همان‌طور که می‌دانید ما تا سال ۱۳۹۵ از کشورهای مختلف گندله وارد می‌کردیم اما اکنون برای صادرات گندله گام برداشته‌ایم.کرباسیان اظهار کرد: علاوه بر صادرات کنسانتره، تاکنون چند محموله گندله هم صادر کرده‌ایم. همچنین صادرکننده آهن اسفنجی هستیم. بر این اساس اگر به آمار نگاهی بیندازیم، مشاهده می‌کنیم که در ۹ماه امسال، بیش از ۵۴۰ هزار تن صادرات آهن اسفنجی برای کشور رقم خورده است که به معنای نزدیک شدن به توازن در این حوزه است.


نقش زیرساخت‌ها در تولید ۵۵ میلیون تن فولاد
رئیس هیات عامل ایمیدرو با اشاره به نقش زیرساخت‌ها در دستیابی به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد، تصریح کرد: مسئله زیرساخت، یکی از مهم‌ترین مسائل رسیدن به ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن در افق چشم‌انداز است. یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های مورد نیاز این زنجیره، حمل ریلی است. مسائل مربوط به تامین آب و برق مورد نیاز این صنایع نیز برای برطرف کردن آنها به منظور دستیابی به اهداف چشم‌انداز در حال پیگیری است.وی افزود: در این میان، با بررسی اولیه انجام شده در طرح جامع فولاد، میزان سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای زیرساخت‌های این زنجیره افزون بر ۱۴ میلیارد یورو بوده که نیازمند هماهنگی بین بخشی وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، راه و مسکن، نیرو و نفت است. این اقدام از راه مطالعه انجام‌شده در سازمان و تعیین اولویت‌های زیرساختی در این بخش در حال پیگیری با سایر نهادهای حاکمیتی است.وی بیان کرد: در حوزه فولاد یکی از مهم‌ترین مشکل‌هایی که می‌توان به آن اشاره کرد مسئله حمل‌ونقل است. البته حمل‌ونقل، یک چالش جدی در بخش معدن و صنایع معدنی به شمار می‌آید. متاسفانه جانمایی بعضی از واحدهای ما به صورتی است که جابه‌جایی بسیار وسیع‌تر از حالت عادی است. برای نمونه اگر شرکت‌های فولاد در نزدیکی دریا واقع بود، شاید نیازی به برخی از جابه‌جایی‌ها نبود. بیشتر ۷ طرح فولادی در مکان‌هایی هستند که نیاز به جابه‌جایی و حمل‌ونقل را بیشتر کرده است. فاصله زیاد معادن با مکان‌های مصرفی، یکی از مشکلات جدی به شمار می‌رود. به گفته کرباسیان، همه این مثال‌ها نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین چالش‌های ما حمل‌ونقل و به‌ویژه راه‌آهن است. راه‌آهن ما ظرفیت و کشش حمل بار را ندارد. برای نمونه، یکی از نگرانی‌های جدی ما این است که تا دو سال آینده در سنگان بیش از ۲۰ میلیون تن بار باید حمل شود؛ ضمن اینکه با راه‌اندازی راه‌آهن افغانستان، بار این کشور نیز به میزان حمل‌ونقل اضافه خواهد شد، علاوه بر این بار ترانزیت ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان نیز برای حمل به جنوب، به این خط اضافه خواهد شد. این خط ظرفیت و کشش حمل بار معدنی به جنوب کشور را ندارد. البته باید این نکته را نیز در نظر بگیریم که در برخی نقاط، ظرفیت جابه‌جایی در کشور وجود ندارد و همین مسائل موجب می‌شود یک گرفتاری جدی ایجاد شود.


چالشی به نام آب
رئیس هیات عامل ایمیدرو درباره چالش آب نیز بیان کرد: یکی دیگر از چالش‌های دیگر پیش‌روی صنایع معدنی کشور، چالش آب است. البته بحث آب در کل کشور یک مشکل اساسی است. در حوزه معدن نیز بخشی از واحدهای ما در مکان‌هایی واقع شده‌اند که با معضل آب روبه‌رو هستند. خوشبختانه معادن شرق کشور از قبیل گل‌گهر و چادرملو از خلیج‌فارس در حال ساخت خط لوله هستند و فولاد مبارکه از پساب شهرهای اطراف اصفهان استفاده می‌کند. به هر حال باید پذیرفت که مشکل آب یک مشکل جدی است. کرباسیان ادامه داد: نکته بعدی که باید به آن توجه کرد؛ حل مسئله آبرسانی است که می‌توان این مشکل را با ایجاد واحدها در نزدیکی خلیج‌فارس حل کرد. همچنین یکی دیگر از مهم‌ترین چالش‌ها، مسئله مواد اولیه است. برای نمونه به تازگی فولادی‌ها به منظور تامین الکترود گرافیتی با چالش‌های فراوانی روبه‌رو هستند. البته ایمیدرو، در راستای تامین الکترود، مواد نسوز و همچنین مواد مصرفی و افزودنی زنجیره فولاد، برنامه‌های حمایتی گسترده‌ای در دست اجرا دارد. وی گفت: در این میان ما به عنوان سیاست‌گذار، به خوبی می‌دانیم که هموارسازی زیرساخت‌ها از وظایف دولت است. اگر زیرساخت‌ها به خوبی مهیا نباشند، نرخ تمام‌شده بالا می‌رود. واضح است که در این میان تولیدکننده هیچ نقشی در فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب ندارد و در واقع قربانی زیرساخت‌های نامناسب می‌شود. تولیدکننده وظیفه ندارد جاده بسازد یا دسترسی برق را برای خود فراهم کند یا خط لوله گاز بکشد اما درحال‌حاضر ما در برخی نقاط از جمله سنگان، شاهد هستیم که تامین برق و گاز بر عهده تولیدکننده قرار گرفته و همین موضوع موجب افزایش نرخ تمام‌شده می‌شود.در این میان تامین سنگ‌آهن نیز یکی از نگرانی‌هایی است که وجود دارد. کرباسیان در این باره گفت: خوشبختانه با توجه به ذخیره جدید نیم میلیون تنی کشف‌شده، نگرانی‌ها کمتر شده است. با این اوصاف من مطمئن هستم با توجه به اقدامات جدید و به ویژه حمایت از معادن کوچک و متوسط، این چالش‌ها حل‌شدنی بوده و نگرانی بسیار بزرگی به شمار نمی‌آید.اما در ادامه، وی درباره بازارهای صادراتی اظهار کرد: پیش از برجام، بازارهای صادراتی ما بسیار محدود بود؛ به طوری که برای نمونه در سال ۱۳۹۱ تنها ۲۰۰ هزار تن فولاد به کشورهای دیگر صادر کردیم اما خوشبختانه درحال‌حاضر بازار صادراتی فولاد ایران متنوع شده است. امروز ما به اروپا، آسیا و حتی کانادا شمش‌های فولادی صادر می‌کنیم و ۶ میلیون تن صادرات فولاد به بازارهای متنوعی ارسال می‌شود.


حفظ بازارهای صادراتی
کرباسیان افزود: البته باید به این نکته توجه کرد که حفظ بازار صادرات و تنوع بخشیدن به آن، از شروع صادرات بسیار مهم‌تر است. برای اینکه بتوانیم بازار صادراتی را حفظ کنیم، باید به تنوع جنس و از آن مهم‌تر به استانداردها و نرخ تمام‌شده توجه ویژه‌ای کنیم. بنابراین به نظر می‌رسد در شرایط کنونی، عواملی که به آنها اشاره شد، باید در نظر قرار گیرد. نکته بسیار مهمی که در زمینه صادرات وجود دارد، حمایت از صادرات از سوی دولت است که متاسفانه مقامات دولتی در این زمینه کم‌توجهی کرده‌اند و امیدواریم در سال ۱۳۹۷، جوایز صادراتی و کمک به صادرکنندگان در دستور کار جدی دولت قرار بگیرد.رئیس هیات عامل ایمیدرو درباره سرمایه‌گذاری‌های این بخش تصریح کرد: در حوزه معدن و صنایع معدنی همان‌طور که در اقتصاد مقاومتی هم تاکید شده، معدن فناپذیر است. کشورهای معدنی دنیا محدود هستند و میزان معادن نیز در این کشورها محدود است. به دلیل همین محدودیت‌ها باید به این نکته توجه کنیم که معادن می‌توانند ارزش افزوده خوبی ایجاد کنند به‌ویژه برای کشور ما که در آن گاز به وفور یافت می‌شود و ممزوج شدن مواد معدنی با گاز در کنار جایگاه ایران که به آب دسترسی دارد و از سوی دیگر بازار مصرف ۴۵۰ تا ۵۰۰میلیونی منطقه و نیازی که جهان به مواد معدنی دارد، کشور ما را در جایگاه ویژه‌ای قرار داده است.به گفته وی، سرمایه‌گذاری در این حوزه یک نقطه گلوگاهی به شمار می‌رود. ما باید بپذیریم در حوزه معدن و صنایع معدنی به حدود ۵۰ میلیارد دلار و در حوزه فولاد نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار جذب سرمایه جدید نیاز داریم که یکی از چالش‌های جدی پیش‌روی صنعت ما به شمار می‌آید. البته من امیدوارم با تلاش‌ها و اقداماتی که وزارت خارجه و دولت انجام می‌دهد، بتوانیم زمینه جذب سرمایه‌گذار خارجی را بیشتر فراهم کنیم.کرباسیان افزود: باید بپذیریم منابع مالی درون کشور محدود است. ما غیر از درآمد نفت و درآمد صادرات غیرنفتی، درآمد دیگری نداریم. بخش زیادی از این مشکل نیز به هزینه‌های جاری برمی‌گردد. در واقع تصمیم‌هایی گرفته شده یا در آینده گرفته خواهد شد که بعضی به عنوان هزینه‌های جاری مصرف شده است یا صرف هزینه‌های زیرساختی می‌شود، به همین دلیل ما باید نظام بانکی و بیمه‌ای متصل به بازار بین‌المللی و نظام بانکی بین‌المللی داشته باشیم تا بتوانیم علاوه بر استفاده از منابع ارزان خارجی، امکان تسهیل جذب سرمایه‌گذار خارجی را نیز در کشور فراهم کنیم.


استراتژی بلندمدت یک واقعیت است
وی درباره استراتژی‌های بلندمدت بیان کرد: استراتژی بلندمدت کم‌وبیش یک واقعیت است. البته چنین رویکردی در کل حوزه‌های اقتصادی‌مان وجود دارد. خوشبختانه در برنامه ۵ساله تصویب‌شده، رویکرد بهتری فراهم شده و امیدواریم شرایط به گونه‌ای مهیا شود که بتوان بر اساس این برنامه عمل کرد. در حوزه معدن و صنایع معدنی، وزیر صنعت، معدن و تجارت دولت دوازدهم به‌محض انتخاب به عنوان وزیر، از ایمیدرو خواستند یک نقشه راه ۴ساله برای وزارتخانه تهیه شود.کرباسیان افزود: همکاران من در دفتر برنامه‌ریزی، بررسی و تلاش بسیاری در این زمینه انجام دادند و در جلسه‌ای که با مدیران و دست‌اندرکاران صنایع بخش معدن و صنایع معدنی خصوصی و دولتی، صاحب‌نظران و همچنین اعضای درون دولت داشتند، پیش‌نویس برنامه ۷۵بندی را تهیه کردند و به وزیر، دولت و مجلس شورای اسلامی تحویل دادند. البته این برنامه وحی منزل نیست و نقدشدنی است اما به هر حال طرحی است که ما در دستور کار خود قرار دادیم و در حال انجام آن هستیم. یکی از مهم‌ترین بندهای این برنامه، تشکیل ستاد زنجیره‌ای فولاد است که با جدیت در حال پیگیری آن هستیم. وی همچنین اضافه کرد: معتقدم صنعت فولاد کشور در حال پیدا کردن جایگاه خود است. در واقع صادرات ما از مرز ۶ میلیون تن گذشته و قرار است تا پایان سال به ۸ میلیون تن نیز برسد که ایجاد اشتغال و ارزآوری به همراه دارد. اگر به صنایع مختلف این بخش از فولاد گرفته تا سنگ‌آهن نگاهی بیندازید مشاهده می‌کنید صدها هزار نفر در این حوزه مشغول کار هستند. پس صنعت فولاد در حوزه توسعه صنعتی نقش بسیار موثری دارد اما این حرف که جایگاه معدن و صنایع معدنی در اقتصاد کشور هنوز واضح نیست، از نظر من قابل قبولی است. دلیل آن نیز این است که سایه اقتصاد نفتی، گازی و همچنین اقتصاد سیاسی بر کشور بسیار پررنگ است. بنابراین ما گاهی سعی می‌کنیم از میان ابرها سر خود را بیرون بیاوریم.رئیس هیات عامل ایمیدرو افزود: چنین هدفی در دستور کار ما قرار دارد. فکر می‌کنیم با رساندن تولید به مرز ۵۵ میلیون تن و صادرات بیش از ۱۶ میلیون تن فولاد در سال ۱۴۰۴ و نیز توسعه واحدها و داشتن ارزش افزوده بیشتر از منابع داخلی مانند سنگ‌آهن و گاز به همراه استفاده بهینه‌تر از نیروی انسانی مستعد، بتوانیم جایگاه فولاد و صنایع فولادی را در اقتصاد و درGDP کشور با محصولاتی ارزان‌تر و با کیفیت بهتر افزایش دهیم و در نهایت جایگاه بهتری در بازارهای جهانی به‌دست آوریم.

منبع: صمت